Met interesse heb ik op Facebook (De geest uit de fles – Gina Vodegel) de discussie over Maastricht & Euregio Culturele Hoofdstad de afgelopen dagen gevolgd. Met name de manier waarop Theo Ploeg de discussie op argumenten aanzwengelt (Het ware gezicht van Maastricht Culturele Hoofdstad 2018 – ZwartGoud) vind ik positief. Ik wil dan hier ook graag verder gaan waar hij is blijven steken.
Volgens mij wil Theo Ploeg ook dat Maastricht en de Euregio Cultuurhoofdstad wordt. Hij is het alleen niet eens met de manier waarop dat gebeurt. Hij herkent de manier waarop in Maastricht met kunst en cultuur wordt omgegaan in de houding van de organisatie en uitingen van het team van Via2018. Huub Smeets is nu door zijn uitingen op diverse plekken en media de personificatie van alles wat er mis is met het Maastrichtse cultuurbeleid geworden (zie ook voorbeeld over plastic kunst soep).
Huub staat voor de moeizame relatie van kunst en geld, voor de enge commerciële definitie van kunst. De programmalijnen van de bidkrant zijn niet zomaar door iedereen te reproduceren, laat staan dat ze inspireren, maar de business case van Huub (1 euro = 6 euro) is voor iedereen te volgen. Het Culturele Hoofdstad project heeft net als stimuleringsprojecten voor de Creatieve Industrie er de schijn van kunst en cultuur te gebruiken voor gebiedsontwikkeling, projectontwikkeling. Het Via2018 team lijkt er ook op die manier in te staan als ze zeggen dat iedereen er beter van wordt als we de titel binnen halen, zeker als deze boodschap uit de mond van Smeets komt. We moeten ons realiseren dat Smeets goed werk heeft gedaan en nog steeds doet aan de financiële kant van het bid. Natuurlijk is er veel geld nodig voor dit project, maar in de beleving van het culturele veld gaat het daar niet om. Voor mensen die zich professioneel en/of uit liefhebberij bezig houden met kunst en cultuur gaat het vooral om immateriële waarden. De drijfveer om je met kunst bezig te houden is voor de meesten van ons niet financieel. De doelgroep, de klanten, het achterveld verwacht fantastische evenementen waar ze aan mee kunnen werken, die ze mee kunnen bedenken en die ze kunnen gaan bezoeken, een explosie van inspiratie en creativiteit, aandacht voor hun kunst en cultuur. Er is een gat tussen de behoeftes van de organisatie en de verwachtingen van de doelgroep.
Maar gelukkig staat Maastricht niet alleen in dit project. Ze hebben de Euregio erbij betrokken. En in die Euregio zijn er niet alleen allerlei verschillende culturen, maar ook allerlei verschillende visies op kunst en cultuur. In Maastricht moet alles Sjiek en Sjoen zijn, maar in Heerlen en Hasselt geldt dat zeker niet. In Maastricht is het Landbouwbelang misschien een doorn in het oog, maar in Heerlen zouden ze waarschijnlijk gewoon bij het culturele establishment horen. In zo’n gevarieerde omgeving waar ieder gebied zijn eigen sterktes en zwaktes heeft kun je het project niet langer centraal en top-down organiseren. Het wordt tijd dat de kwaliteiten uit de Euregio ingezet worden om het project sterker en breder te maken. De bidkrant is wel in sneltreinvaart gemaakt, maar dit moet niet betekenen dat het proces van het maken van het bid nu op slot zit. Er moet gereageerd worden op deze aanzet voor het uiteindelijke bid om het beter te maken. De broodnodige financiële structuur staat er nu als randvoorwaarde, nu nog de creatieve invulling. De bidkrant toont ons een beeld, een visie, een eerste ontwerp dat we moeten bekritiseren en van daaruit verbeteren. En dan gaat het niet alleen over de programmalijnen, maar ook over de organisatie, de manier waarop de participatie van iedereen in de Euregio wordt geïnspireerd en de visie op cultuur die wordt uitgedragen. Het kan niet zo zijn dat de kern van het bid de culturele diversiteit van de regio is en dat er dan een mono-culturele visie op cultuur wordt gepresenteerd. Misschien staat dit ook wel allemaal in de bidkrant, maar wie heeft die helemaal gelezen? (Misschien toch eens doen, op z’n minst de samenvatting?) Als de rest van de uitingen een heel ander verhaal vertellen, wordt het verhaal in de bidkrant ook nog eens ongeloofwaardig.
Op de een of andere manier is een Huub Smeets die het heeft over de immateriële kwaliteiten van kunst meteen ‘verdacht’. Bij de opening van het programma van L1 over de presentatie van de bidkrant spreekt hij 200 worden over het belang van kunst en 10 over geld en de vraag van de reporter is meteen of het toch wel om meer dan alleen geld gaat. Maar gelukkig is Huub niet alleen. Guido Wevers is het culturele geweten van het project. In de reacties op de blog van Theo Ploeg op ZwartGoud vraagt iemand zich terecht af wat Guido hiervan vindt. Guido schrijft wel een blog op de Via2018 website, maar heeft zich daarbuiten op het Internet nog niet veel laten horen. Juist nu ontstaat er een behoefte aan een breed gedragen multiculturele visie op kunst en cultuur.
De timing van de Cultuurbrouwerij morgen met als gasten Theo Ploeg en Guido Wevers kan dan ook niet beter zijn. Nu Theo met een goed gefundeerd verhaal – als reactie op de blog van Gina Vodegel – publiekelijk de aftrap heeft gegeven voor de kritische analyse van het Culturele Hoofdstad project kan de discussie beginnen. De kritiek is de basis en startpunt voor de discussie. Het team van Via2018 zal hiervoor open moeten gaan staan, en niet “lui achterover leunen” (quote Maastricht Dichtbij). Een goede inhoudelijke discussie kan de kwaliteit van het bid, de betrokkenheid van de mensen in de Euregio en daarmee onze kans op het binnenhalen van de titel vergroten. En dat wil volgens mij zelfs Theo, ook al heeft hij met zijn provocerende opzegging van zijn steun de gemoederen flink in beweging gebracht.