© 2013 Dennis Hambeukers

Ok, the secret is out. Dit is de secret postcard van mij die verkocht is op de Secret Postcards Tentoonstelling in de Jan van Eyck Academie in Maastricht. Curatoren Hester Alberdingk Thijm, Roel Arkesteijn, Bregje van Woensel en Anne van der Zwaag maakten de selectie van de kunstenaars (zie onder).

De catalogus:

I just finished these 2 paintings last sunday.

Colorspace#1 150×100cm enamel, acrylic and oil paint on cotton
Colorspace#2 150×100cm enamel, acrylic and oil paint on cotton

“Meneer, weet u wat de betekenis van kleur is in dit schilderij?” Een klas middelbare scholieren loopt met een lijst vragen over de kunstwerken rond door het museum. Een meisje uit de klas stelt me deze vraag en wijst daarbij naar een schilderij van Robert Mangold. In de kunst is er geen weten en geen objectieve betekenis, dus die vraag kan ik niet voor haar beantwoorden. Maar dit soort vragen roepen de werken in de tentoonstelling Extended Drawing in het Bonnefantenmuseum wel op. Vier wereldberoemde Amerikaans kunstenaars onderzoeken met hun werk dat hier getoond wordt namelijk de fundamenten van de schilderkunst. Ze ontleden haar en bevragen afzonderlijke elementen als kleur, vorm, lijn, drager, materiaal, compositie en relatie tot de tentoonstellingsruimte. Ze doen dat ieder op hun eigen manier en vertellen zo samen een verhaal over de essentie van de schilderkunst. De tekening is hierbij prominent aanwezig, vandaar de titel van de tentoonstelling.

lees dit artikel verder op ZwartGoud >>>

Dit artikel heb ik geschreven voor de cultuurkritiek website ZwartGoud.

© Dennis Hambeukers 2011

The Agora Theatre (2007), designed by UN Studio, in Lelystad adds a spark of color to the grey edge of the town’s city center. The building is surrounded by drab, gray, slightly depressing buildings. The theatre is a hard, industrial, bright, colourfull, transformed-sea-container-like-cristal attempt to boost the confidence of Lelystad, that is suffering from it’s outdated city centre that was build in the 80’s. It is doubtfull however that this architectural masterpiece by UN Studio can single-handedly save the city. It made me drive all the way to Lelystad. It was well worth my while.

Ben van Berkel and Caroline Bos start their 1998 essay “Liquid politic” in the book “Move” like this:

The necessity to become a little mad is not part of an architectural education. To dare to put forward ideas, to offer up visions and to realise the unexpected requires pushing the imagination. But how crazy should we get?

The Agora Theatre is build almost ten years later and could pass as an answer to this question: pretty crazy.

© Dennis Hambeukers 2011

© 2011 Dennis Hambeukers

“No matter how he looks baby, it’s the inside that counts” [lyrics from Yosh - It's Whats Upfront That Counts].

La Defense is an office building for the IRS (Belastingdienst) and the Centre for Work and Income (CWI) that doesn’t look like much on the outside, but is a magical feast of color, light and reflection on the inside. Inside the building is a public space that is an oasis of changing colors. The façades are covered in a special foil that changes color depending on light conditions and the position of the viewer. It’s a meditative space with benches that invite you to just sit and enjoy the spatial qualities. It’s one of the most spectacular public spaces I ever saw.

© Dennis Hambeukers 2011

You can view some more pictures on my FlickR page.

Impressie van de afgelopen tentoonstelling van mijn schilderijen in Architectuur Lab LABFORYOU in Sittard. Kijk op de website van architectuur lab LABFORYOU voor het actuele programma.

Op dit moment is in Schunck* de tentoonstelling “Een i treurend om een punt” te zien. Met de expo wil het Heerlense cultuurpaleis de mogelijkheden en onmogelijkheden van de schilderkunst bevragen. Het gaat over schilderkunst zelf en haar relatie met andere media. Krijn de Koning is één van de kunstenaars van wie een werk is opgenomen in de tentoonstelling. Zijn werk bevindt zich op het raakvlak tussen schilderkunst, sculptuur en architectuur. Als onderdeel van de langer lopende reeks Ruby Tuesday lezingen gaf hij er een voordracht over in Schunck*.

Krijn de Koning maakt abstracte architectonische sculpturen waarbij het schilderen van vormen en kleuren een grote rol speelt. Met zijn werken onderzoekt hij de ervaring van ruimte en kleur. Hij speelt met de illusie van ruimtelijkheid die tweedimensionale vormen kunnen oproepen door ze met driedimensionale elementen te combineren in zijn werken. Er ontstaat vaak een boeiend spel tussen de echte ruimtelijke elementen en de geschilderde elementen die een ruimtelijkheid oproepen. Een goed voorbeeld is het werk van hem dat in de tentoonstelling is opgenomen. Het bestaat uit een ruimtelijke sculptuur van blauwe balken, die tegen een muur staat en die op die muur doorloopt in een schildering van blauwe balken, zodat het lijkt alsof de sculptuur doorloopt in de muur, of dat de muurschildering doorloopt in de ruimte.

In de loop van de tijd zijn de werken van Krijn de Koning steeds groter geworden. Hij gaat een directere relatie aan met de ruimte waarin de werken zich bevinden. Veel van zijn latere kunst kun je bijna niet meer zien als sculpturen die in een ruimte staan, maar eerder als sculpturale en schilderkunstige ingrepen in bestaande ruimtes. Hij is dan op zoek naar een manier om een andere concentratie in de omgeving te creëren, om je deze met andere ogen te laten bekijken. Door vaak hevige contrasten in vorm en kleur aan te brengen legt hij nog eens extra de nadruk op de ruimtelijkheid ervan waarin hij zijn werk aanbrengt. Dit doet hij door kleurvlakken, nieuwe wanden, verdikkingen van bestaande wanden of andere architectonische bestanddelen toe te voegen aan de werkelijke ruimte. Door zijn vorm- en materiaalgebruik lijken zijn installaties vaak op maquettes, maar dan op schaal 1:1.

Kleur is een belangrijk onderdeel van zijn werk. Zijn kleuren contrasteren vaak hevig met de omgeving waarin zijn werken staan. Hierdoor ontstaat een inkadering en nadruk op het bestaande. Maar kleur heeft ook zijn eigen ruimtelijke kwaliteiten; kleur schept ruimte. De ruimtelijke beleving kan door kleur juist heel anders worden. Door niet alleen kleur op de aanwezige wanden aan te brengen maar ook nieuwe kleurige architectonische elementen te introduceren geeft hij de kleur ook een dikte, een massa. Kleur is op zich vrij abstract, maar door kleur een massa te geven wordt het tastbaarder. Het idee van kleur uit de schilderkunst neemt hij hier mee naar het sculpturale en zelfs het architectonische. Hij maakt de kleur zelf ruimtelijk.

Het beeld van een ruimte ontstaat door de tekening en de kleur. Voor de ervaring van de illusie van perspectief, van diepte, is het standpunt heel belangrijk. Eén stap naar links of naar rechts en de hele tekening, het hele beeld van de ruimte verandert. Dit is duidelijk bij architectuurfotografie, maar is ook essentieel bij het fotograferen en het ervaren van het werk van Krijn. Tijdens de lezing toont hij foto’s van zijn werk. Die zijn genomen vanuit een bepaald standpunt waarbij zijn concept het beste overkomt. Vanuit een ander standpunt ziet zijn werk er weer heel anders uit. Dit was goed zichtbaar op die momenten waarin hij meer dan één foto van een bepaald werk liet zien. Dan kon je goed zien hoe het met de interactie van de platheid en ruimtelijkheid in zijn werk zit. Om zijn werk goed te ervaren heb je beweging nodig. Je moet er langs en er doorheen kunnen lopen.

Zijn voordracht in Schunck* was sterk en overtuigend. Hij raakte een aantal interessante concepten aan. In zijn kleinere werken werkt het idee van de illusie van de ruimtelijkheid door de vermenging van 2D en 3D goed. Schilderen en sculptuur lopen dan op een boeiende wijze in elkaar door. Ook zijn gebruik van kleur draagt bij aan de verwarring die ontstaat bij het waarnemen van het beeld. Maar als zijn werken zo groot worden dat het architectuur wordt wordt het een heel ander verhaal. Dan is er geen sprake meer van illusie van ruimtelijkheid en gaat de kleur ook een heel andere rol spelen. Krijn creëert op dat moment zelf de ruimtes en dan gaat het ineens over de ruimtelijke kwaliteiten van zijn ruimtes. De kleur werkt dan niet meer alleen als contrastkleur maar is mede bepalend voor de ruimtelijke ervaring. Ook de waarde van de kleur voor de vermenging van 2D en 3D is er dan niet meer. Zijn kleurgebruik in deze architectonische werken is duidelijk minder sterk. Je ziet dan ook dat hij bij dit soort werken ook vaker geen kleur gebruikt. Als je dan gaat kijken naar de ruimtelijke kwaliteiten van de ruimtes die hij creëert, dan zijn die een stuk minder interessant dan die van zijn kleinere werken. Bij de eerste gaat het om architectonische kwaliteiten en bij de tweede om sculpturale kwaliteiten. Als maker van sculpturen weet hij te overtuigen, maar als maker van architectuur een stuk minder.

Meer informatie over Krijn de Koning vind je op zijn website.
Meer informatie over de tentoonstelling vind je op de website van Schunck*.

Dit artikel is geschreven voor de cultuurkritiek website ZwartGoud.

LABFORYOU is a brand new architecture lab in Sittard.

Here’s an image of the cupboard I designed for the Museumshop of the Museum Valkenburg. The design is part of the interior design of the Museumshop. The cupboard is designed to hold the books and other articles they sell in the museumshop.

Right now there is an exhibition in Maastricht called ‘Club Céramique’ at Naim/Bureau Europa. It’s an exhibition about the development of the Céramique area in Maastricht, an area filled with buildings from internationally renowned architects like Aldo Rossi, Maria Botta, Alvaro Siza, Luigi Snozzi, Aurelio Galfretti, Cruz and Ortis and local heroes like Jo Coenen, Wiel Arets, Jo Janssen, Harry Gulikers en Arno Meijs.

Across the street from Naim/Bureau Europa, on the Avenue Céramique, there is a building by Herman Herzberger I photographed late at night, when the building comes alive. Check out another series of my night photographs ‘Night Animals’ here.

Review: Exhibition Kim Zwarts, BenC Gallery, Alexander Battalaan 51, Maastricht 2011.02.27-2011.04.15

What is the human condition? We are stuck somewhere between nature and culture, between not knowing and knowing. We different from the rest of nature because we are equipped with the consciousness to reflect on nature and on ourselves. But this consciousness doesn’t allow us to fully comprehend the world. What remains is the drive. The drive to get to know the world, to get to know the human condition. There are two ways to investigate the human condition: art and science. Art is the way of Kim Zwarts.

Kim Zwarts has been a student of human nature for many years now. He is an internationally acclaimed architecture photographer. He has been photographing the products of human nature for over 30 years. Architecture is a really good, although indirect, way to study human nature. Architecture is the most tangible expression of humanity. It is the expression with the most day to day impact. Other arts, like painting, are also expressions of humanity, but they lack the everyday impact. We are surrounded by architecture most of the time. And when we are not surrounded by architecture, we are surrounded by nature. It can be ‘real’ natural nature of cultured nature. Nature is things that grow in a certain way, have a certain structure, material and color. What Kim Zwarts tells us in his’ US.2009/2011′ photo series is that urban landscapes and natural landscapes are basically the same. The confrontation between the images of nature and of urban landscapes is very expressive. Both are constantly growing and changing in a way that is not controlled by anybody. Cities and nature have to grow, you cannot design them as a whole. There are interventions by city planners and landscape designers, but the final urban landscapes are guided by forces beyond our control. We could call these forces nature. So nature is also at work in the urban landscapes. Human nature.
Maybe this is also true for good individual buildings, maybe they have to grow as well. Maybe a good building grows from the interaction between the architect and the building. Or as Geert Bekaert puts it: “The work conceives and makes itself and the architect helps it to come into the world.”

Architects are obsessed with their buildings. In architecture photography it’s mostly about making this one building look as cool as possible. The place in the fabric of the city, people using the building, the building in bad weather and imperfect angles are not really popular with architects. But the reality is that there is no architectural masterpiece on every street corner. Most of the time the urban landscape is filled with nondescript anonymous buildings guided by other principles than our contemporary ideas of architectural beauty. They are not necessarily ugly, but they represent a different beauty than the one we find in architectural magazines and books. It’s a bit like the difference between the photoshopped supermodels you see in magazines and normal people on the street. Zwarts’ photos in the ‘US.2009/2011′ series compare to glossy architecture photos in the way Rineke Dijkstra’s photos of everyday people compare to glossy supermodel photos. The photographs are still extremely aesthetic and stylized, but they show a different beauty, a more everyday beauty of the world around us. A beauty that is more touching. A beauty that is closer to us. A beauty of the ordinary. Through the artistic qualities of the photographer the ordinary is elevated to the sphere of the monumental. Somehow seeing beauty in everyday life seems more valuable.

There are no people in the photos of Kim Zwarts. Solitary cars and trees live in his pictures. Sometimes they stand in little groups, but most of the time they are alone. The absence of humans can be felt. You know they must be somewhere, but you cannot see them. The architecture is free of human beings so we don’t reflect on the individual humans but on humanity as a whole. We examine humanity by its footprints, by the marks it leaves.

The nice thing about great art like Kim Zwarts’ is that is not only for looking at, it also gives you new eyes to look at things anew.

Kim Zwarts: Phoenix \ 07.03.2010

Architecture doesn’t tell stories. It is the backdrop for stories, personal stories, personal projections. For me architectural images are an answer to argument between Mondriaan and van Doesburg. The painters Mondriaan and van Doesburg got into a big fight about whether lines in a Neo-Plastic painting should be limited to horizontals and verticals. Mondriaan was on the 90 degree position and van Doesburg believed that lines in 45 degree angles were the true modern way to go. The argument was so fierce between them that Mondriaan left De Stijl. Art history told us that Mondriaan was the most right. Mondriaan and van Doesburg wanted to make a truly abstract image without any depth or space. Their efforts told us that a painting without depth is impossible. Colors have their own spatiality and even Malevich’s black square has depth. So an element of figuration is always present. Architectural images combine the best of both worlds. Through the play of lines abstract compositions of planes are created, while still being figurative in the sense that they depict real objects, figures. I think in the end the perspective line of architecture is a great answer to Mondriaan and van Doesburg’s argument. The perspective line creates the planes needed for abstract compositions while still connecting to reality and the way we perceive it normally. The perspective line is between the 90 and the 45 degrees of Mondriaan and van Doesburg. The perspective line is actually a horizontal line, tilted by the force of perspective. The way the perspective lines work to create great compositions can be seen in the ‘US.2009/2011′ series.

Kim Zwart’s urban landscape images also connect to the paintings of Mondriaan because of his use of color. Zwarts images are in greyscales for the most part. This links to the black and white base of Mondriaans paintings. Certain parts are accented by colors to create an extra layer of spatiality. They almost look like they are colored in like Mondriaan used to color particular planes to bring the composition to life.

Finally Zwarts and Mondriaan share a fascination for trees. Mondriaan came to his famous abstract style by creating different versions of a tree. In several iterations he translated the structure in nature, in the tree, into a structure for abstract compositions. A similar fascination for and dialogue between the structure in nature and abstraction can be seen in the work of Kim Zwarts.

Images from the series ‘US.2009/2011′ can be found on the website of Kim Zwarts.
The exhibition is in the BenC Gallery in Maastricht.

Niki De Saint Phalle – Schunck* Heerlen – tentoonstelling ‘Outside In’ – 26.02.1011 t/m 19.06.2011

Niki de Saint Phalle (Geboren als Catherine Marie-Agnès Fal de Saint Phalle in 1930 in Frankrijk, gestorven in 2002 in de VS) is een veelzijdige kunstenares waarvan de kunst heel dicht op haar leven zit. De meeste kunstenaars zijn nauw betrokken bij de inhoud en vorm van hun werk, maar bij Niki is het wel extreem persoonlijk: de kunst was haar redding en werd uiteindelijk haar dood. Ze begon te schilderen als onderdeel van haar herstel op een psychische inzinking en overleed als gevolg van het inademen van de schadelijke polyester-dampen die vrijkwamen bij het maken van de nana’s waar ze wereldberoemd mee is geworden. Via het afreageren van persoonlijke frustraties komt ze uiteindelijk uit bij het universele thema van de vrouw als godin terecht.

Niki is geboren in Frankrijk maar verhuist op 7 jarige leeftijd naar New York. Na de middelbare school gaat ze als model werken. Haar foto’s verschijnen in bekende modebladen als Vogue en zelfs op de cover van Life Magazine. Op 19 jarige leeftijd trouwt ze en 2 jaar later wordt haar dochter geboren. Weer 2 jaar later wordt ze opgenomen als gevolg van een psychische inzinking. Ze was eerder al mondjesmaat begonnen met schilderen en nu helpt het schilderen haar over haar inzinking heen te komen. Daarom besluit ze om vanaf nu kunstenares te worden.

Ze is autodidact en haar eerste werken zijn eenvoudige schilderwerkjes en collages. In de tentoonstelling in Heerlen kun je zien dat de kiem van haar latere thematiek er wel al in zit: agressie en liefde. Het eerste werk van de tentoonstelling toont een kleurig landschap met een eenzaam klein meisje erin, omringd door grove, agressieve verspatten tegen een zwarte lucht. Het werk is ongeveer voor de helft zwart en voor de helft kleurig en de centrale figuur is een meisje met een rode jas. Hier gaat het net als in al het werk dat zal volgen om de combinatie van Niki zelf, agressie en liefde.

Het eerste werk in de tentoonstelling in Heerlen

Na de periode waarin ze schilderijen maakt die haar helpen bij het herstel van haar psychische inzinking volgt een periode waarin ze op agressieve manier afrekent met haar jeugdtrauma’s. Ze is in haar jeugd misbruikt door haar vader en om dit te verwerken maakt ze objecten – die bestaan uit allerlei gevonden spullen met een gewelddadige boodschap als geweren, poppen zonder ledematen en doodskoppen – en natuurlijk de schiet-schilderijen. De schiet-schilderijen maakt ze door zakjes met verf met gips op witte dragers te bevestigen en met een geweer kapot te schieten zodat er kleurige verf over de objecten druipt. Deze werken zijn het resultaat van een ultieme daad van afreageren van agressie: lek schieten. Ze zijn het overblijfsel van een performance waarbij ze zich graag laat fotograferen als een soort bond-girl met een groot geweer. De schilderijen bloeden verf. Ze doen zijdelings denken aan de drip paintings die Jackson Pollock eerder maakte, maar de verf heeft hier een heel andere lading. Waar Pollock met de verspatten een abstracte ruimte schept, maakt bij de Saint Phalle de druipende verf het onschuldige wit smerig. De werken zijn niet mooi, maar lelijk en pijnlijk. De geroofde onschuld druipt ervan af. De felle kleuren op het onregelmatige, met objecten beplakte, witgekwaste oppervlak hebben een intensiteit die ze later in haar nana’s zal gebruiken. De kleuren die ze gebruikt zijn in principe vrolijk, maar in deze werken huilen ze. In de latere nana’s worden de kleuren weer vrolijk.

De schiet-schilderijen en collages zijn nog nu nog vrij abstract, maar daarna volgt een periode waarin ze met de gevonden voorwerpen figuratiever gaat werken. In de tentoonstelling zijn vrouw-figuren te zien die bestaan uit en beplakt zijn met de agressieve objecten die al eerder gebruikte. Maar doordat ze samen vriendelijker ogende figuren vormen is de scherpe rand er vanaf. Er is bijvoorbeeld een groot hart en een grote witte bruid te zien in Heerlen. De objecten worden ook niet meer beschoten en zijn veelal gewoon wit. Met die vrouw-figuren gaat ze verder en ze begint de eerste aanzetten tot de nana’s te produceren. Ze bestaan nu nog uit jute, stof en draadstaal en zijn lichtjes beschilderd.
Naast haar sculpturale werk maakt ze ook cartoon-achtig grafisch werk, tekeningen waarin de nana’s beginnen op te duiken. De harde klare lijn en kleurgebruik in vlakken van haar grafische werk komt uiteindelijk ook in de nana’s terecht. In Heerlen zijn een aantal mooie dagboek-achtige tekeningen te zien waarop de nana’s staan, omringd door mooi versierde persoonlijke teksten over haar angsten, frustraties, liefdes en ideeën. Hierop kun je lezen dat ze voortdurend zoekt naar de artistieke middelen om deze dingen uit te uitdrukken. Hierop staan bijvoorbeeld overwegingen over kleurgebruik en wat daar de betekenis van kan zijn.

Dagboek-tekeningen in de tentoonstelling in Heerlen

Liefde en agressie worden op een steeds vriendelijkere manier gecombineerd. Dit resulteert uiteindelijk in de nana’s waarmee ze definitief doorbrak in de kunstwereld (ze ontdekt de figuur nana in een roman van de Franse schrijver Emile Zola) . Het kleine meisje van het eerste schilderij in de tentoonstelling is uitgegroeid tot een godin die het goede en het kwade verzoent in een triomf van vrouwelijkheid. De nana’s zijn een nieuw soort vruchtbaarheidsbeelden. Ze blazen de vruchtbaarheidsbeelden van oude beschavingen van duizenden jaren geleden nieuw leven in. Vrolijk dansend, of liggend met water dat uit de borsten spuit weerspiegelen ze de kunstenares als een blije bevrijde vrouw waarvan de kunst als therapie afgerond is. De patiënt is genezen. Het persoonlijke in het werk is positief, de kleuren zijn weer vrolijk en de agressie heeft plaats gemaakt voor liefde. Ze maakt overal ter wereld in de openbare ruimte haar grote nana’s. Soms zijn ze zelfs zo groot dat we ze architecturaal kunnen noemen. Er was al eerder haar ‘hon’, een grote nana waar je in kon en waarin allerlei ruimtes zaten die je kon betreden via de vagina als ingang. Later maakte ze meerdere grote nana’s als architecturale follies (follies zijn architectonische bouwwerken zonder functie). Ze voegt hiermee een idee over architectuur als lichaam dat je betreedt toe, waarmee het binnengaan van een gebouw wordt gekoppeld aan het binnengaan van een vrouw, waar we uiteindelijk ook allemaal uit zijn gekomen. Geïnspireerd door Gaudi maakte ze organische architectonische werken en uiteindelijk realiseerde ze haar droom van een eigen beeldentuin in Toscane met haar eigen beelden. De toegang van die tuin werd overigens door een andere bekende archtect, Mario Botta, gemaakt, waarmee ze later nog aan een project over de ark van Noah werkte.

Het einde van het verhaal is dat als de patiënt genezen is, het maken van de nana’s uiteindelijk haar dood wordt. Ze experimenteert met polyester bij het maken van de nana’s en de dampen die daarbij vrij komen maken haar ziek en worden haar uiteindelijk fataal. Zo blijft haar leven op intense manier verbonden met haar kunst. Door de tentoonstelling in Schunck* Heerlen krijg je een blik op wat er achter de beroemde nana’s zit. We krijgen de binnenkant van de nana’s te zien. De tentoonstelling heet dan ook terecht outside – in. Bij binnenkomst van het Schunck* Glaspaleis zie je eerst de nana’s en in de kelder van het gebouw begint de reis die je meeneemt in de ontstaansgeschiedenis, naar de duistere binnenkant van de wereldberoemde vrolijke beelden.

Omdat haar leven zo verweven is met haar kunst is op de eerste verdieping een hele ruimte ingericht met gegevens over haar levensgeschiedenis. Het zijn wel een beetje te veel gegevens om te verwerken en daarmee om te verbinden aan de ontwikkeling van haar kunst. Veel details over haar leven zijn niet zo ontzettend relevant en door de grote hoeveelheid bestaat de kans dat je het overzicht verliest en de koppeling met haar werk niet meer kunt maken. Aan de andere kant maakt de grote hoeveelheid gegevens het wel mogelijk dat ieder zijn eigen verhaal kan maken door er die dingen uit te pikken die aansluiten bij de eigen beleving van de kunstwerken. De kunstbeleving wordt immers niet meer bepaald door de objectieve kunsthistorische analyse, maar door de projectie van de persoonlijke geschiedenis van de bezoeker in de openheid die de kunstwerken bieden. De kunstwerken vormen een leegte die we, geholpen door aanknopingspunten in de persoonlijke geschiedenis van de maakster, kunnen vullen met onze eigen gedachten.

De Avro zond een tijdje geleden een documentaire uit over Niki de Saint Phalle en haar man Jean Tinguely.
De tentoonstelling is nog te zien in Schunck* Heerlen t/m 19.06.2011.

When you advertise an exhibition it’s a good idea to put the best piece of the show on the posters and banners. People get an idea what to expect and they are drawn in by the quality of the work displayed. This is what the Bonnefanten museum did for their exhibition of the B.A.C.A. prize winning Francis Alÿs. The best piece of the show is the large room covered with only colored floor-mats containing a ’sssssh, be quiet’ symbol. Alÿs is a Belgian artist living in Mexico City. The main theme of Alÿs’ work is discussing society and the place art takes in it. To visualize this he pushes a block of ice around town until it’s melted or he asks 500 people to move a giant sand dune 4 inches using shovels. His work is shown in the most prestigious museums in the world including the MOMA in New York and the TATE in London. And now also in the Bonnefanten in Maastricht, Holland. So I guess questioning whether this is a great artist is pretty much out of the question. But discussing his theme, society and the place of art in it, starting from his own work isn’t.

Videotaped performances of artist doing all kinds of crazy stuff are not uncommon in the current art world. Questioning what art is and what is not has been around for countless years as well and is an endless discussion. Art is what the artist does. Questioning whether pushing a big block of ice around until it’s melted is art is only the first layer of Alÿs’ work.

Francis Alÿs is trained as an architect, so looking at his work through the theme of space is not far fetched. In his own words at the Bonnefanten museum he explained that his works when he started to live in Mexico City are about exploring the space. He was in an unknown place and didn’t comprehend this place. He made artworks from the motivation to understand the Mexico City. You can replace Mexico City with any place, even with the world in a more conceptual way. If the art is good the personal exploration of his immediate space becomes an exploration of man’s space in the world. The hyper personal becomes universal.
Pushing a block of ice through the streets of a town is not only about pushing a block of ice through the streets of a town. This is just a subject for the piece, like Rembrandt uses his own head as a subject. In the case of Rembrandt it is more interesting to see how he paints his own head, that actually seeing what his head looks like. Conceptually, the pushing of a block of ice until it’s melted trough a city as a subject is about as interesting as painting your own head. When you paint a head, you know what you are going to see: a nose, lips, eyes etc arranged in a way we are accustomed to. When you deviate from the normal arrangement (lik Pablo Picasso or Francis Bacon) this immediately becomes important. When you stick with the normal arrangement of a head the importance goes to the way you paint it. The pushing of a block of ice contains the same information as a head: the viewer knows what to expect. If the temperature of the surrounding space is warmer than the temperature of the ice, it is eventually going to melt. In Alÿs’ video we can deduct the temperature of the surrounding space from his outfit: he wears short sleeves, and from the shadows: the sun is shining. So it’s fairly warm and the ice is gonna melt at a certain speed. And when you push a block of ice around and it melts, the pushing is going to get easier. So immediately at the beginning of the movie you already know what you are going to see.
For a moment you wait for some kind of joke to happen, but this doesn’t. A joke would be a bad solution because then it’s just about whether the joke is funny or not. So you’re watching minutes of boring action, there is no information in the movie after 10 seconds, but it goes on for about 5 minutes. The artist has mercy on the viewers. The actual melting took longer than 5 minutes (I read somewhere that it took 9 hours actually) and he made some cuts in the movie to not bore the viewer too long (like Andy Warhol did in the hours of film about the Empire State Building or people sleeping).
So the melting ice is a subject. Because you already know what is going to happen to the person and the block of ice, the focus shifts to the subject that delivers new information. This subject is the place: Mexico City. Francis is exploring the place. He is just walking around town getting to know the place, acquiring a feeling for the space. Both subjects separately are not so interesting. He had to put them together to make it work. Space is an abstract concept. If you want to depict space you have to find something to attach it to. You have to work indirectly. Architects always have to work indirectly. The title of the piece “Sometimes making something leads to nothing” is a direct reference to the work of architects. Architects create space, they create nothing. To create space they have to create walls and roofs. So they create something to create nothing, space. In the video Francis uses a geometric shape, a shape that architects love. By using a geometric object (a block of ice) you get a (Donald Judd-like) sense of proportion that relates to the size of the surrounding space. Like a sculpture in a room can define the size of a room. The block of ice is also a sculpture. And it’s sculpted by natural forces that are guided and used by the artist like Jackson Pollock does in his drip paintings. And we could go on and on about different meanings and layers of the art piece. This is where the best piece of the show in Maastricht comes in: “Silencio”:

The installation of the colored floor-mats in the big exhibition space is the first time this installation has been installed in its totality. At the time of the exhibition in Maastricht, there are other exhibitions of Francis, but Maastricht is the place where the floor-mats are installed. The floor mats show a sign that says: ’shhhh, be quiet’. The great thing about it is that is makes this space they are in look great. The piece draws attention to the spatial qualities of the room created by Aldo Rossi. With this installation the spatial awareness is enhanced. When there are paintings on the wall, the room takes a step back to showcase the paintings. When the room is totally empty, it’s just a big empty room. A room needs objects. A room asks for objects. Objects complete a room. What is showcased with this piece however is that color can change the spatial qualities of a room. The whole spatial fabric can be altered by adding colors. This is obvious in Sol Lewitt’s wall drwaing #801, ‘Spiral’, that is installed right now in the Bonnefanten Museum. But the same forces are at work in this installation of floor-mats of Francis Alÿs. The colors and the grid that the installation creates structures and amplifies the spatial experience. The installation works with the room to create a new feeling of space.

Of course you have to be quiet to really experience this piece of art, any piece of art for that matter. That’s why there are be-quiet-signs on the mats. The visitors of the museum are silenced. Or does it have something to do with the things the people from the Bonnefanten say about art? There is a gap between art and the public, but maybe the artist is saying that the things the Bonnefanten Museum makes up to make the art seem more interesting is only widening the gap. Maybe he is saying that the ability of the public to see is underestimated.

Take a look at Francis Alÿs’ video of the block of ice below:

“The painters have found their kindred spirits in the new generation of architects.”
(Kazimir Malevich)

“The painting in itself is an endpoint, fully autonomous and closed. Proun goes further. Proun starts on the flat surface and continues from that into the building of spatial models.”
(El Lissitsky)

Gerrit Rietveld started his career as a furniture designer. He was already a local furniture design celebrity when he build his first house: the Rietveld-Schröderhuis in Utrecht. This first build house instantly turned him, at the age of 36, into a world-famous architect. The shape, form, colour and organisation of the house was admired by architects, artists and others all over the world. The house radiates a promise of new ideals for architecture, new ways of living, a new world-view that today is still an inspiration for contemporary architects. The fact of the creation of the Schröderhuis turned into a benchmark for architecture to follow. Although he build numerous houses after this one, he never build a building like it, he hardly followed his own standard. Rietveld saw it as a one-time experiment, despite the world-wide admiration and impact.

He said he learned a lot from it.

Rietveld started his career in his fathers workshop as a furniture designer. In the beginning these were traditional heavy, classical objects. When he started his own workshop a new light, transparent architecture was developing. To create furniture that would fit into these new houses he wanted to make pieces of furniture that weren’t obstacles anymore, but through which space could flow easily and freely. In this period he developed a wood joint that started out as a practical solution to a problem but turned into a expression of a new idea about space. Because of this wood joint the furniture seems to invisibly but sensibly extend into space. The furniture seems to connect to space, ‘universal space’ as it was called by the members of De Stijl.

The Schröderhuis was designed in a period when De Stijl was active. Rietveld had ties with De Stijl, especially with Theo van Doesburg. Rietveld’s connection to De Stijl was a catalyst for his thoughts. De Stijl’s ideas about space were founded on the philosophy of Isaac Newton. Newton differentiates between absolute and relative space. Absolute space cannot be experienced, it becomes measurable through relative space. So by creating a relative space (a house) we experience absolute space by bringing the universal space to a human scale. Relative space is always connected to the universal space. The ideas of De Stijl were first successfully implemented by the painters. But the ideal was to use their Neo Plasticism to all forms of art. In 1924 Theo van Doesburg formulated his rules of how to implement the Neo Plasticism in architecture (connection to universal space, open, breaking open of the cube, harmony of unequal parts, colour to visualize relations and architecture as the syntheses of all art forms). And although others tried to implement these new ideas in architecture Rietveld’s Schroderhouse turned out to be the prime example of the architecture of the Neo Plasticism.

Colour

The use of colour and the extension of the space defining elements into space are basically deconstruction tools. Starting from the flat surface they wanted to redefine painting, furniture and architecture. The same techniques that were used to redefine painting were used to deconstruct architecture. The painting members of De Stijl deconstructed painting by using primary colours. When you look at the paintings of the time before De Stijl you see the use of mainly mixed colours to paint natural looking images. Under the influence of cubism De Stijl painters first formally deconstructed the image. They transformed the images into lines and later into planes. Next to this formal aspect of the deconstruction colour plays a significant role. The primary colours they use are non-realistic, they don’t represent nature. They are immaterial, they dematerialise matter. So painting, the image, is made abstract also because of the colours used.

Colour has its spatial qualities. One of the goals of Neo Plasticism was to create a painting with no space in it. The reason why this failed is because colour has a spatial quality. When you have two colour fields of the same size one can appear bigger than the other because of its different colour. When you have two colour fields next to each other with different colours one will appear to be behind the other. So colour has size and direction, spatial qualities.

Colour is a matter. Not only is it the matter with which painters work, there is also a link between colour and other matter. Lissitsky considered colour to be an energy state that can be seen as the purest condition of matter. The strength that radiates from different shades of colour can be compared with the contrasts between different technical materials like building materials. Colour becomes the barometer of matter.

The dematerialisation, the spatial qualities and materialistic aspect of colour have to be concerned when you use colour, also in architecture. When Rietveld built his Schröderhuis he used the same primary colours as the painters of De Stijl did. By doing this he made a connection to the ideas, ideals and accomplishments of the painters like Mondriaan. They wanted to create a new harmony of proportions and this harmony was to made visible by colour. According to Van Doesburg, colour was to organise the architectonic proportions into a harmonious whole. Colour was not used as a decoration but as an expression of the architectonic composition. Rietveld was successful in dematerialising the space defining elements and accentuating the new harmonic composition of uneven elements. But the spatial qualities of colour that turned the architecture into an abstract composition worked against the spatial experience of the architecture. The abstract compositions of Mondriaan wanted to eliminate space. He only succeeded partially but the elimination, or at least reduction, of space is not something you would want in architecture. In the abstract composition that the architecture is turned into, colour has its own spatial qualities that work against the spatial qualities you want to create with your space defining elements. When you take a look at the interior of the Schröderhuis you will see that the spatial experience intended by the space defining elements is reduced by the primary colour composition. The matter of the colour seems (partially) to take over the matter of the space defining elements, the composition of the building materials and their interplay with light.

In Rietvelds works following the Schröderhuis he seems to realise this and comes to the conclusion that: “In architecture, it is theoretically thus: the clearer and purer the architect is, the less he needs colour. Except when the natural colour of the building materials used has resuted in too weak a spatial effect of the architecture.” He makes Lissitsky’s connection of colour and matter and sees that colour is only a weak substitute for matter for an architect. First and foremost building materials are the matter for the architect, not paint.

Form

The typical formal aspects of the Schröderhuis, the space-defining elements (walls) that seem to extend into space, magnificently materialise the philosophical ideas on space of De Stijl. It connects the house to the universal space. Again ideas and ideals that were developed on the flat surface of a paining are tested for architecture. Essential for architecture seems to be to what extend you can experience the spatial concepts three-dimensional, from inside and out.
When you look at the house form the outside, the extension of wall and roof planes into space has a strong visual effect. However this effect is far less experience-able on the inside of the house. When you are inside a room, whether the walls or roof extend beyond the functionally necessary isn’t seen or felt. Because in most cases you don’t see this extension from the inside and when you see them you don’t experience this extension as a connection to the universal space as you do from the outside. In later houses Rietveld only uses these extensions when they are functional (sunshades, functional outside spaces, unity of separate building elements under one roof) and thus experience-able. The experience-abilty of the application of spatial concepts seems to work best in architecture when aesthetics is in dialectical dialogue with function. Function here is not limited to use but speaks about what makes a building work spatially. Aesthetics concerns need to collide with spatial necessity.
The Schröderhuis exquisitely expresses the spatial philosophy of De Stijl, the connection to the universal space. But the question is whether this connection can be made and whether it should be attempted at all. Does the Schröderhuis really connect to the universal space? When you look at De Stijl paintings, they work because they connect to the space they are in. The planes seem to extend across the walls they are hung on, and not so much to universal space. Maybe they attempt it, but they fail wonderfully. They don’t connect to the universal space, but to their surrounding space. The same goes for the furniture. They were designed to work in the new architecture that was open and light. They allow a free flow of space through the rooms. The mental connection to universal space is much less present. So both the paintings and the furniture are in a dialectical relationship with their immediate surroundings. In the arts there seems to be a necessary relationship of the part to the whole. The brick to the wall, the wall to the house, the house to the site, the site to the neighbourhood, the neighbourhood to the city etc. Does the Schröderhuis relate to the site, or does it skip all this and does it try to relate to the biggest whole immediately? The dialectical relationship to the immediate surroundings is at least questionable. The house remains alien to the site. The painting is made with a wall in mind, the chair is made with a room in mind, but what about the Schröderhuis? Is the connection to the universal space made, or: how does it fail at this attempt? Does the creation of a human-scale space make the universal space experience-able? The result of the extending wall and roof sections is that not the space seems to extend into universal space, but the walls and roofs. Because the house is closed, the universal space cannot flow through it. It’s not only closed physically by the window glass, but also spiritually because space cannot flow through its arrangement of spatial relationships. So the architectural necessity of a closed space doesn’t co-operate with the aesthetic concept to make the architecture work.
The connection to universal space cannot be made, but this doesn’t matter so much. What is important is how it fails. The result of the failure is a house that is self-referential and alien to the site. As a autonomous architectural statement it is wonderful, but judging from Rietveld’s later works, this is not what he was looking for. His later works are much more in harmony with their surroundings and their spatio-functional demands.

Space

Years and many houses later Rietveld made another attempt to connect the architecture to universal space: the Sonsbeek pavilion. He learned about the colouring effects of building materials, the space defining power of light and the failed universal connection of the Schroderhouse. In conjuntion with this, the nature of the architectural characteristics of the pavilion amounted to a better dialogue of the architecture with the spatial concepts of De Stijl.
Because he didn’t need colour anymore to express the independence of the space-defining elements, the result is not as dematerialised and abstract as the Schröderhuis. The colour isn’t there to work against the spatial experience. It’s only used where it is in tune with architectural logic. The white wooden boards on the sides of the roof construction, for example, are there to finish the roof construction and are painted because unpainted wood isn’t weather resistant. But they provide an aesthetically wonderful element in the composition, rhythm, direction, movement etc. of the building. They accentuate the buildings spatial logic. The same goes for the black supporting columns. Not turning the building into an abstract dematerialised composition through the excessive use of highly unnatural and contrasting colours connects the building to its surroundings.
Because the pavilion doesn’t require closed spaces it proves to be much more suitable for the space-expressing effects of the extended space-defining elements, from the inside and from the outside. There are only walls in the pavilion when they are needed for spatial expressive purposes, not for closing spaces to protect from weather influences. When you are inside the pavilion there are no walls working against the spatial experience of the extended walls and roofs. So the concept of the interior spaces flowing into the exterior space is much more experience-able from the inside than it was in the Schröderhuis. The experience-ability of the connection between interior space and exterior space is also better from the outside. The Sonsbeek pavilion is much more an arrangement of interior spaces through which space can flow freely. It is a collection of interrelated spaces. The spaces flow into each other and into the outer space. The interior spaces are opener to the outside and to each other. The building communicates with its surroundings. Because it communicates with its surroundings it also communicates more with the universal space.

Exhibition of my paintings at the University of Maastricht in 2009.

Made for Maurer United Architects